Informator jubilerski; biżuteria, kamienie...

Badanie jakościowe ustala zawartość czystego metalu szlachetnego w stopie lub w wyrobie. Badanie to wykonuje się trztma metodami:
1) próbą iglicową,
2) próbą termiczną,
3) analizą chemiczną.

PRÓBA IGLICOWA
Próba iglicowa pozwala tylko w przybliżeniu określić zawartość czystego metalu w stopie.
Jest to sposób nieskomplikowany, łatwy do przeprowadzenia i nie wymagający specjalnych urządzeń. Z tych względów jest powszechnie stosowany.
Próba iglicowa pozwala na zbadanie najdelikatniejszych wyrobów jubilerskich, prawie bez jakiegokolwiek uszkodzenia oraz straty materiału.
Do wykonania próby iglicowej stosuje się następujące urządzenia:
Kamień probierczy — lidyt, w postaci płytki o dobrze wygładzonej powierzchni. Jest to łupek krzemionkowy o strukturze drobnoziarnistej, znacznej twardości (6,5 do 7 wg skali Mohsa), barwy intensywnie czarnej. Występuje w wielu miejscach na kuli ziemskiej (w Polsce w Górach Świętokrzyskich i na Dolnym Śląsku), lecz przeważnie ma niedostateczny stopień twardości. W tym celu używa się również kamieni korundowych, które są dostatecznie twarde, ale nie mają pożądanej barwy czarnej, lecz ciemnoszarą, tak że mogą być stosowane tylko przy badaniu białego złota i platyny.

Zarówno lidyt, jak i kamień korundowy są kwasoodporne. Istota badania iglicowego polega na porównaniu rys (tzw. narysów) badanego przedmiotu i wzorcowej iglicy o znanej zawartości czystego metalu na kamieniu probierczym. Przed wykonaniem próby kamień probierczy musi być starannie oczyszczony sproszkowanym węglem drzewnym z wodą względnie innym środkiem nie powodującym zarysowania powierzchni, a po wysuszeniu nasmarowany olejkiem migdałowym lub oliwą, przetarty i osuszony bibułą sączkową, tak aby pozostała na nim bardzo cienka warstewka oliwy. Na nie oliwionym kamieniu metal trzyma słabo i pozostawia rzadkie, niepełne rysy. Kamień zanieczyszczony wskutek poprzedniego użycia można oczyścić przez wymoczenie w roztworze alkalicznym, a ślady pozostałe po rysach usunąć płynem probierczym. Od czystości kamienia zależy w głównej mierze prawidłowy wynik badania. Iglice probiercze są to pręciki lub paski wykonane z miedzi względnie z mosiądzu, na końcach których są przylutowane paski metalu szlachetnego o ściśle oznaczonej próbie. Komplet iglic powinien się składać (dla każdego metalu) z wszystkich stosowanych prób i możliwie największej skali barw, zwłaszcza przy złocie, ze względu na liczne odcienie barw od jasnożółtej do czerwonej. Komplet iglic do złota, oprócz iglic do każdej próby, powinien się składać z 13, a nawet 16 iglic, poczynając od iglicy zawierającej w swym składzie tylko złoto i srebro, poprzez iglice zawierające w różnej proporcji złoto, srebro i miedź, aż do iglicy zawierającej tylko złoto i miedź. Wzajemny bowiem stosunek do siebie srebra i miedzi w stopie złota stanowi o barwie złota. Na trzonie każdej iglicy jest zaznaczona próba oraz skład jakościowy i ilościowy metali stanowiących skład stopu; rodzaj metalu wyrażony jest jego znakiem chemicznym, a ilość podana w częściach tysięcznych. Do badania srebra potrzebne są dwa komplety iglic — w jednym 4 iglice do każdej ustalonej próby srebra, a w drugim 14 iglic o zawartości srebra od 0,300 do 0,950, gdyż w stopie srebra jedynym składnikiem jest miedź. Do badania platyny komplet iglic składa się z 7 sztuk o zawartości 0,850, 0,900, 0,920, 0,940, 0,950, 0,960 i 0,980 części platyny, co jest wystarczające, gdyż w stopie platyny występuje tylko miedź. Oprócz iglic stosuje się również gwiazdę probierczą, w której na końcu każdego promienia są przylutowane sztabki metalu szlachetnego prób powszechnie stosowanych. Gwiazda probiercza ma jednak zbyt małą skalę porównawczą, dlatego nie jest używana zbyt często. Płyny probiercze lub tzw. ciecze probiercze o rozmaitym zestawieniu kwasów i związków chemicznych pozwalają na dokładne oznaczenie metali na kamieniu probierczym. Aby nie wyparowywały, co wpłynęłoby na zmianę składu, należy je przechowywać w specjalnych flakonach szklanych z podwójnym zamknięciem (stosowane w laboratoriach chemicznych). Flakon jest zamykany szklanym, doszlifowanym korkiem, a korek jest przykryty również doszlifowanym kołpakiem szklanym. Dolna część korka
jest wydłużona w kształcie pręcika o średnicy do 5 mm, sięgającego prawie do dna flakonu, co ułatwia nabranie potrzebnej ilości cieczy do przeprowadzenia próby. Dobrze jest przechowywać komplet tych flakonów składający się z 4 sztuk w kasecie porcelanowej z przegródkami, co chroni ciecze przed zmianami temperatury i działaniem światła.
Płyny probiercze sporządza się wg wypróbowanych przepisów, a materiałami wyjściowymi dla ich sporządzania są następujące kwasy i związki chemiczne:
kwas solny (HCI)
kwas azotowy (HN03)
kwas siarkowy (H2S04)
dwuchromian potasowy (K2Cr207)
azotan potasowy (KN03)
bromek potasowy (KBr)
jodek potasowy (KJ)
chlorek złotowy (AuCI3)
woda destylowana (H20).